International Association for Assistance to the Abaza-Abkhazian ethnos «Alashara»

«Ари ҳшьара ҳақәнаҟьеит!»

"Это был шок!"


Аҭынхацәа ирыҧшааит Рамазан Чуков ихылҵшьҭрақәа.

Рамазан Чуков ҳәа аӡәы дшыҟаз атәы рышьҭамҭа ахаҭарнакцәа еилыркааит, Жәларбжьаратәи аидҵа  «Алашара» аҟны  «Абазашҭа Афырхацәа ргәымшәара» захьӡу ашәҟәы анҭыҵ ашьҭахь. Ашәҟәы иагәылалеит, иара Аџьынџьтәылатә еибашьра дшалахәыз атәы зҳәоз аилыркаа, иара убас «Агәымшәараз» амедал зыхианаршьаз афырхаҵара атәы зҳәоз анҵамҭа. Иара иабхьӡы ала ишьҭамҭа ахаҭарнакцәа еилыркааит, ҩажәи жәабатәи ашықәсқәа раан, Асовет мчра бџьаршьҭыхла иахьаҿагылаз азы зашьцәагьы иаргьы идырӡыз, Инжич-Чукунтәи Муталиб Чуков шиакәу. Рамазан 12 шықәса анихыҵуаз ахәыҷқәа рыҩнахьы дыргеит, уинахыс иара иӡбахә аӡәгьы имаҳаит. Иара аҵара даналга, Даӷьсҭанҟа ддәықәҵан, уаҟа акомҿартә усбарҭақәеи, агазеҭ «Кизлиарскаиа правдеи», рҿы аус иуан, аибашьратә корреспондентс дыҟан, уи ашьҭахь 1968 шықәсанӡа арратә маҵзураҿы дыҟан, Одесса, Дрезден (Германиа асовет ар ргәыҧ реилазаараҿы), Симферополь аофицерцәа рыҩнқәа дреиҳабын, аподполковник ичын аҟынӡа днаӡеит.

Рамазан Чуков изы еиҳа инарҭбааз аинформациа кьыҧхьын «Аибашьра аҧхьеи аибашьра ашықәсқәеи рзы абазатә литературатә интеллигенциа рлахьынҵақәа: архивтә материалқәа рышьҭала» захьӡу ашәҟәы аҿы, уигьы ҭыжьуп аиҿкаара «Алашара» абзоурала. Ижәла аҭоурых иазкны аматериалқәа еизызго. Нурби Чуков иҽазишәеит ижәлантә ишьҭа аҧшаара, аха уи лҵшәадахеит. Ҽнак аижәлантәқәа рхаҭарнакцәа реиҧылараҿы Чуковаа иреиуаз аӡәы – Виктор – иҳәеит, асоциалтә ҳа «Одноклассники» аҿы дышиабадырыз Иури Рамазан-иҧа Чуков ҳәа аӡәы. Абри аҵыхәа инашьҭалан, аҭынхацәа хара имгакәа еилыркааит, уи Рамазан Муталиб-иҧа Чуков иҷкәын шиакәыз. Иара еиҭеиҳәеит Татиана ҳәа аеҳәшьа дышимоу, иаб дшыҧсыз 1990 шықәсазы, иара иҟынтәи ауп ишырдыруа шьҭрала Инжич-Чукун ишалҵыз, аха ахаангьы уахь имнеицызт.

Иурии Татианеи ран – Анна Дмитри-иҧҳа Иаковлева – Тулатәи аобласт аҟны диит. Аибашьраан лықәра ҩышықәса ацҵаны иҟалҵеит, афронт ахь дрышьҭырц азы. Аррамаҵзура дахысуан СМЕРШ аҟны. Рамазан Чукови лареи еибадырит аибашьра анҵәамҭазы. Еиқәханы иҟоу, дара рҩыџьагьы ахьеидгылоу афотосахьақәа руак ашьҭахь иануп: «Сарата ақыҭа, маи 1946 шықәса».

Ҳазҭоу ашықәс, рашәара мза алагамҭаз, аижәлантәқәа рҟынтә еиҳа активра аазырҧшуаз Мухарби Чуков Симферопольҟа дцеит, дагьырҧылеит Рамазан ихылҵшьҭрақәа. Иара игеит идгьыл гәакьа аҟынтәи уаҧсҵәык анышә, уи иҧеи иҧҳаи раб анышә дахьамоу иқәрыҧсеит. Иара убас Мухарби, Иурии Татианеи ириҭеит ашәҟәы «Аибашьра аҧхьеи аибашьра ашықәсқәеи рзы абазатә литературатә интеллигенциа рлахьынҵақәа: архивтә материалқәа рышьҭала» захьӡу.

- Симферополь сахьнеиз шаҟа исеигәырӷьаз аиҭаҳәара уадаҩуп, - ҳәа азгәеиҭон Ҟрымынтәи данааи Мухарби Чуков. – Иура ааҧсарада иҭаацәа ртәы еиҭеиҳәон, Таниа дгәырӷьаны дҵәыуон.

Иури Чуков уажәы  66 шықәса ихыҵуеит, иара дтәанчаҩуп, ишьапқәа шихьуагьы, усда дтәам – аводолазтә техника аус адиулоит, ихәыцит аӷбақәа аныӡсо ррыцқьара алзыршо аппарат. Занааҭла иара нџьныр-фымцаусзуҩуп, аус иуан «Черноморнефтегаз» аҟны. Усҟан иара амшын ихшыҩ азцеит, гидронавтс дагьыҟалеит, иҳаҩсыз ашәышықәса, ҧшьынҩажәатәи ашықәсқәа раахыс аус рыциуан аӡаҵаҟатәи аппаратқәа.  

Татиана Иури иаасҭа деиҳабуп ҧшьышықәса рыла, лара лыҧсҭазаара зегьы анџьныр-ргылаҩыс аус луан, тәанчара данца, диасит ауааҧсыра рсоциалтә цхыраара асистемахь.

Аҭынхацәа ҿыцқәа ахьроуз, дара иааркьаҿны ирҳәоит: «Ари ҳшьара ҳақәнаҟьеит! Убри аҟара ҳаззыҧшымыз акы акәхеит, ҳагьеигәырӷьеит!»

Нанҳәа мзазы Ҟарачы-Черқьес инхо Чуковаа ргәы иҭоуп аижәлантәқәа реизара амҩаҧгара. Ҟрым инхо рҭынхацәа ргәы хыҭ-хыҭуа иазыҧшуп аиҧылара амш, агәыӷрагь рымоуп арахь раара акагьы аҧырхагахарым ҳәа.