Abaza-Abhaz etnosu «Alashara» Yardımlaşma Uluslararası Birliği

Abhazya Çarı Ahı Saulah

Царь Абхазии Ахы Саулах

Tarih ve arkeoloji yönlerden incelediğimiz Abhazya’nın eski devir kralları, tiranları, skeptuhları ve diğer yüksek siyasi yönetim ve hizmet tabakası büyük ilmi ve akademik ilgiyi hakediyor. Bu konularlara ilgili politogenez ve siyasi tarihi bizzat incelenen megalitik devirden başlayıp geç kolhid (antik) devir dahil olmak üzere bir kısım uluslararası rapor ve yayın şeklinde kompleks Abhazları inceleme çalışmaları yapılmıştır.

Genioh ve Fasian toplumunun öncül kuvvetlerinin Meot, Sind, Bosporan, İskit ve Sarmat, Kobanlı, Ahamenid ve Rumlarla ilgili sınır tarihi hareketli süreçlerin neredeyse aynı anda gerçekleşen aktiflenmesi, tarihi resmin ilk sıralarına genel halk boyutunda muhteşem şahsiyetlerin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Böyle politik öncüler sadece tarihi yazılarda değil, aynı zamanda kahramanlık türküleri, ataların kutsal efsanalerinde, aynı zamanda eski çağ atalardan kalan eski çağ hiyeroglif şekilli tarih yazılarında (çağdaşlarımızın belirttiği gibi) da yansıtılmadan olmazdı. Tabii ki, böyle devlet erbabını taklit etme örneği, tüm etnik grubun gururu ve en büyük güce sahip, hükmüyle kimsenin kıyaslanamayacağı (anlatılığına göre) kral Ayet’in (Hayt)  layık evlatları, Fasis, Kolh, Geniyoh ve hatta Geliyos’un (Güneş) ta kendisinin çocukları kabul ediliyorlardı!

Buna örnek olarak, bir kısım güvenilir kaynakta anlatılan kral Saulah’ın timsali gösterilebilir. Özel olarak, ünlü tarihçi, coğrafyacı ve ansiklopedici Pliniy Sekunda, “Doğal Tarih” adında mükemmel yazısında kral Ayet’in şanlı evladı ve varisi kral Sauluh’tan bahsediyordu. Eserde sadece Mısır firavunu Sesostris’in dönemine ait olan anlatımlara benzeri şekide, kahramanlık tarzı anlatımlar kullanılmıştır. İnşaat faaliyetlerinin başlanıgıcındaki sanatı  muhteşem kolonlarla süslenen saray geleneklerinin şaheserleri ile kayıtlara geçmiştir. Hesapsız zenginliklerinin anlatımı bir de kral Saulah’ın dağlık kabilelerden çok sayıda altın ve gümüşü elde etmesiyle tamamlanıyor. Aktif faaliyetleri ve bir kısım uluslararası meselelerin çözümünde otoritesini belirten diğer kaynaklar da mevcuttur, örneğin ünlü tarihçi Polibiy’in anlatımı. Burada müzakere katılımcıları sarmat kralı Gatal’ın hatırlatılması ile birlikte, kral Saulah’dan da ayrıca onun resmi ünvanı olan Aki-Ahi (Aki-Siloh) ile birlikte Abzıp dili Abh H (baş, baştaki) Grek kappa harfi kulanılmak suretiyle bahsediliyor. Tabii ki, karşımızda ülkenin baş hükümdarı (çar) Ahı Saulah’tı, çünkü Abhazların ataları olan Geniyohların birkaç çarı vardı ve onlardan birisi baştaki (yüksek) hükümdar olup, devleti temsil ederdi. Bu tür durum Roma İmparatörlüğü tarafından hükümleri kabul edilen Basivelvslerden – Apsiller, Abasgler, Sanıglar bahsederken Kappadokiya legatı, tarihçi Flaviy Arriyan’ın eserinde kaydedilmiştir. Bir de onun isminin bastırdığı demir paraların üzerindeki efsanelerde geçmesi, özel olarak “Basilevs Sau(l)(ah)”, ki onun tümden okunması numismat ve arkeologlar için hala sorunlu olarak kalmaktadır.

Bununla beraber, Bosporyanlı Savmak’ın kısa süreli olarak ortaya çıkışı, biyografisinde herhangi bir göze çarpan izin bulunmaması ve Karadeniz çevresi bölgede ticari ve ekonomik ilişkilere fazlaca bir katılımının olmamasından dolayı demir para bastırma sürecine ve genel olarak da demir para emisyonuna katılımı inkar ediliyor ve bu tür özelliklerinin hepsi üzerinde bulunduran yerli muhteşem çar Saulah söz konusu işlemleri yapan kişi olduğunu düşünüyorduk. Demir paralarındaki güneş tacı içinde verilen antropomorf resim ve onun kutsal hayvanının öküz olması da Abhaz dininde deniz çarı şeklinde resmedilen Ayet’in (Hayt’ın) evlatlarına işaret ediyor (D.İ. Guliya, A.N. Gren). 4 tanesi sahih olarak Abhazya’da bulunan, “kolhid” demir paraları dahil, demir paralardaki (7 adet) yazı konusunda ise onlarda yasal çar-basilevs Savlah’ın ismi bulunuyor ve ismin kısaltmasında açık olarak lyamda halfi okunuyor, ki ayaklananların geçici elebaşı Savmak’a (m.ö. 108-107 y.) değil de, Saulah’ın çar ismine işaret ediyor. Diğer Fasiyan-Apsiller, yerel Kolhid çarları hatta uluslararası ilişkiler açısından zor durumda bulunanlar dahi, örneğin Aristarh Kolhidskiy gibi, kendi demir paralarını üretiyorlardı. İlk kaynakta bu çarın statüsünde Kolhida hükümdarı olarak (epi) onun hükmünün yüksek (Ahı) saltıkçı olduğuna işaret ediyor. Feodasya’da en buyük Kuru Buş kurganındaki bölgede yerli araştırmacı tarafından metal arayıcı vasıtasıyla bulunan numizmatik buluş (yayınlayanlar: A.V. Gavrilov, İ.V. Şonov) büyük ilmi ilgiyi hakediyor. Burada bulunun demir para 11 mm. çaplı, ağırlığı 1,60 gr billon veya düşük ayar gümüş nominal olarak Gemidrahmaya aittir (resme bk.) Ön yüzünde kasklı olan Afina’nın kafası, arka yüzünde arkaya dönmüş olarak kartal ve hiç kısaltma yapılmadan kral Savlak’ın tam ismi yazılmıştır. 2005 yılı raporundan hemen sonra yayınlanan bu buluş ve Abhazya tarihi ve monografi yazarları tarafından bilinmiyor ve diğer değerli kaynaklarla tamamlanıyor. Demir paraların bir tanesinde bununan komleks işaretin (ligatur) (ahı 1//akı) paranın değeri değil de, sahibi olan Saulah çarın işareti olarak tarafımızdan belirlenmiş olması da buraya dahildir. “Maykop”, Psevdohiyeroglif ve Finiki yazısına göre bu monogramm Ahı-ah (en yüksek hükümdar/çar) olarak okunuyor.

Bir kısım araştırmalarda belirttiğim gibi, Geniohların o zamanki uluslararası ilişkilerde aktiflenmesi, Diyoskuriya’da (Abhazya’nın başkenti, Sohum şehri) Mitridat’ı dostluk için kabulleri ve hakimiyetleri altında topraklar boyunca Skif Geçişleri’ne kadar ona eşlik etmeleri ve de onlara ünlü Genioh Tallasokratiya’da (Strabon, Appian) Bospor Çarları tarafından pazarların sunulması, bunların hepsi artık ilmin serveti olan arkeolojik keşiflerin geniş tarihi fonuna işaret ediyor ve tarihi gerçek statüsüne sahiptir. Yüksek çar Saulah (“Savlak”, “Siloh”) veya Ahı Saulah milattan önce II asrın ikinci yarısında, problemin tarihi-arkeolojik araştırmasının gösterdiği gibi, demek ki, m.ö. VI asrında son Kolhid çağın Kafkasya siyaseti, ekonomik gelişme, askeri işbirlik ve uluslararası ilişkilerde güneşimsi Ayetid çarları arasında istisna değilmiş. Onun tarzı tüm büyük Abhaz ulusu ve dünya tarihi için servettir.