Abaza-Abhaz etnosu «Alashara» Yardımlaşma Uluslararası Birliği

«SLOVO” VE ABAZALAR: COÇUKLARA HEDİYE

«СЛОВО» И АБАЗИНЫ: ПОДАРОК МАЛЫШАМ


2017 yılı haziran ayında “Slovo” Sankt Petersburg Dil İnelemeleri İlmi Hayır Fonu  araştırmacı-gönüllü araştırmacıların ilk heyet grubundan Rodion Svetliçnıy konuşmamızı şu kelimelerle tamamlamıştı: “Abaza dilin korunması meselesine katkıda bulunmaya hazırız”. Ve şimdi de 2018’nci yıl: önceki heyetin çalışmasının sonuçlarlandırılma vakti.

Çocuklar ve Ailelerine Hediye

“Bu sene neredeyse tam bir ay çalıştık ve geçen seneye göre diğer amaçlar üzerine yoğunlaştık. Geçen sene Abaza dili, onun lehçe ve şiverlerinin durumunu, çocuk ve yetişkinlerin şu an itibarı ile dili kullanma seviyelerini inceleyip, zorlukları tespit ettik. Bu yüzden, bu sene ise, somut işlerle fayda sağlamak için geldik. Zaman sınırlaması olduğundan bir ay içerisinde üstesinden gelebileceğimiz fazla büyük olmayan proje söz konusuydu. Sanırım,  hemfikir olduğumuz arkadaşların da desteği sayesinde, hedefin üstesinden geldik.” diyor Rodion.

İlk buluşmamız Cumhuriyet Eğitim Çalışanları’nın Bilim Seviyelerini Yükseltme Enstitüsü’nün Kabartay-Çerkes ve Abaza Dilleri ve Edebiyatları Bölümü’nde gerçekleşti. Psıj köyü 1 No’lu jimnazisinin ilk okul öğretmeni Aminat Bulatova ve heyetin yöneticisi Rodion Svetliçnıy bölümün başkanı ile birlikte teklifleri ve onların yerine getirme şartlarını konuştuktan sonra okul öncesi ve ilk eğitimcilere ve de ebeveynlere yardımcı olacak audio programı hazırlamayı kararlaştırdılar. Aminat Viktorovna Bulatova programı hazırlayan ve yöneteni olarak seçildi. Abaza Bölgesi Psıj köyü “Zvezdoçka” çocuk kreşi yöneticisi Margarita Molhozova  karşılıksız olarak çalışma mekanı sunarak Pjojeye önemli ölçüde desteği sağladı. Abazaca yayınlarından 63 eser seçildi: masal, çocuk şiirleri, hikayeler ve takfiyyeler. Onları 11 kişi inceledi. Ses operatorü ve ses yönetmenliğini Rodion’un bizzat kendisi üstlendi.

“Yakında disklere yazılmış audio programını tüm abaza kreş ve okulları alacak. Proje Y.Y. Zaharova yönettiği fonumuzun tam desteğini aldı.” diye, belirtti Svetliçnıy.

Heyet Takımı

Bu sene heyet takımın üyeleri önemli ölçüde değiştirildi ve genişletildi, fakat, maalesef, 2017 yılı heyetin en aktıf üyesi Sergey Biktimirkin gelemedi. Takımın herbir üyesi farklı bir görevi üstlendi.

Margarita Kravtsova – pratisyen psikolog, Kiyev’de yaşıyor ve çalışıyor, Birleşmiş Milletler Uluslararası Halkların Nüfusu fonunun çerçevesinde çalışan toplumsal kuruluşun çalışanıdır.

 “Misafirperver bölgenize ilk defa geldim. Heyet içindeki görevlerim de psikoloji ile ilgiliydi. Sohbetlerin psikoloji açısından gözlemlenmesi çok ilginçti. Mimik ve hareteklerle dahi insanların birbirleri ile ne kadar rahatça anlaştıklarını görmek mümkündür. Karaçay-Çerkesya’da çok duygusal, açık yürekli insanlar yaşıyor ve onlarla konuşmamız çok memnuniyet verici ve kolaydı. Farklı ailelerde bulunduk, onlardan birçoğu farlkı halklardan oluşuyor, örneğin, kocası Abaza, hanımı Karaçay veya kocası Rus, hanımı Abaza. Sohbetlerimiz her seferinde çok samimiydi: halkın tarihini, aile ve soyun tarihini, milli gelenekleri bize anlattılar, örneğin, kızı isteme ve düğün merasımleri nasıl olduğunu. Elde ettiğim materyel çok değerli ve benzersizdir, çok hoş duygu ve izlenimleri edindim” dedi Margarita. 

Elena Guts, Kiyev M.P. Dragomanova Üniversitesi’nin öğrencisi, geleceğin dilbilimcisi, mesai arkadaşının duygusal konuşmasını devam ettirdi:

 “Yakutistan’da doğdum, şu an Kiyev’de okumaktayım. Karaçay-Çerkesya’da da ilk defa bulunuyorum. Burada çok şey beni şaşırtıyor. Büyük şehrin sesliliğin ardından ölçü ve tevazu göze çarpıyor. Birçok kızın uzun kollu uzun elbiseler ile boyunlarında da eşarplı olarak gezdiği dikkatimi çekti. Bu anlamda başkent ile hiçbir karşılaştırma mümkündür değildir. Böylesi tevazu, tutumluluk ve iyilik ortamından zevk alıyorum. Daha yeni başlayan araştırmacı olarak Abaza dili gibi zor bir dil ile karşılaşmaktan memnunum.  Novo-Kuvinsk köyünde öğretmen bizlerle mini-dersi bile yaptı. “Beş güvercin beş taş üzerinde duruyor” şeklindeki zor deyimler benim için bir keşifti. Aynı zamanda dilin öğrenilebileciğini, fakat biraz gayret gerektiğini” anladım. Buranın insanları ve doğası mükemmeldir.”

Margarita ve Yelena’nın söylediklerini açıklarken, Rodion geçe sene dağlara bile gidebildiğini hatırladı. Bu sene ise arkadaşların ailelerine misafirliğe gitme, Staro-Kuvinsk ve Krasnıy-Vostok köylerinde buluşmaları gerçekleştirme, Arhız’a geziye gitme, Çerkessk gezileri ile zevklenme ve “Jemçujina Kavkaza” Kompleksi’nin termal kaynaklarının etkisini dahi deneme fırsatını bulmuşlar.

 “Alaşara” Uluslararası Birliği’n çalışanları ile tekrar görüşmek hoştu. Abaza dilinin korunması için çok şey yapıyorlar. Ona biz hayran kaldık. Görüşmemizde hazırlamış olduğumuz audio programın “Alaşara’nın” desteğiyle yazılı versiyonunu hazırlama ve yayınlayabilme imkanı hakkında konuştuk. Gelecekte de birlikte sıkı olarak çalışmayı umuyoruz.” diyor Svetliçnıy.

Abaza Dili’nin Transkripsiyon’u

Heyette Rodion Svetliçnıy’in eşi Yelena Svetliçnaya, büyük uzman, yazılı dilleri olmayan Afrika halkları ile çalışmada büyük tecrübeye sahip, Middlesex Üniversitesi’nin uygulamalı dilbilimin yüksek lisans öğrencisi de vardı.

“Dilbilimcisi olarak dilin yapısını inceleme benim için çok ilginçti. Hemen fonetikten başladım. Ne kadar çok sessiz harfin bulunduğuna çok şaşırmıştım, tabii. Abazacayı öğrenmek isteyen kişinin tüm bu sesleri öğrenebilmek için çok gayret etmesi gerekecektir. Abaza dilinin güzelliği de işte bundan kaynaklandığını düşünüyorum. Radion ile bir daha geleceğiz, Abaza dilini daha derin olarak incelemek istiyorum.” diye, anlatıyor Yelena.

Yelena Svetliçnaya yazı dili olmayan halklardan biri için yazı dilini hazırlamak üzere Kenya’da birkaç yıl çalıştı. Ve tabii, Abaza dilinin transkripsiyon çalışmasında böylesi geniş bilgiye sahip bir uzmandan faydalalanmamak çok büyük hata olurdu.

 “Transkripsyon alfabesi Uluslararası Fonetik Birliği tarafından düzenleniyor ve şekilleniyor ve 2005 yılı itibarı ile söz konusu alfabe 107 sembol-harfi, 52 sembol – diakritik işareti ve 4 sembol – prosodi işaretlerini içeriyordu. Trankskripsiyon sesleri dilbilimciler ve sadece dili öğrenmek isteyenlere herhangi bir sesi incelerken, çok yardımcı oluyor. Abaza dili seslerini söz konusu alfabe ile eşleştirmek istedik ve kendi uyum tablomuzu oluşturduk.” diye, anlatıyor Yelena.

Bu yönden ilk adımları Amerika dilbilimcisi Brayan O’Herin attı. O, uzun yıllar Abaza dili çeşitli teori ve pratik meseleleri üzerine çalışmalar yürüttü, Abaza dili dilbilimi üzerine bir kısım yayın ve monografisi mevcuttur. Karaçayevo-Çerkesya’da bulunduğu günler içerisinde Yelena Svetliçnaya Brayan tarafından sunulan transkripsyon projesini inceleyip, eklemeler yaptı ve proje tarafımızdan uzmanlara denemek üzere teklif edilecektir.

“Slovo” Fonu ve Abazalar

Heyetin üyeleri “Slovo” fonunun gönüllü çalışanlarıdır ve onun çalışmaları hakkında bize kısaca haber verdiler.

 “Slovo” Sankt Petersburg İlmi Araştırmalar Dil Araştırmaları Fonu 1996 yılında Rusya ve BDT ülkeleri halkları yazı dilleri geliştirme ve dilleri inceleme imkanın elde edilmesi için oluşturulmuştu. 2000 yılından itibaren saha araştırma dilbilimi ve dilbilimi veri tabanlarını hazırlama, tercüme teori ve pratiği meseleleri, sosyal dilbilimi ve sosyal psikoloji konularında projeler onun çalışma çerçevesinde hazırlanıyor.

 “Projemizi gerçekleştirmeye bize yardımcı olan bizimle hemfikir herkese, özellikle de metinleri seslendiren çocuklara çok teşekkür etmek istiyorum. Abazaların kendilerine ait kukla tiyotrosunun olduğunu hoşnutlukla öğrenmiş ve yöneticisi Zurab Kopsergenov ile memnuniyetle çalışmıştım. Şimdiden gelecek sene ile ilgili planları yapıyor, yeni projelerin gerçekleştirilmesi yönünde sıkı işbirliğin desteklenmesi ve devam edilmesini umuyoruz.” dedi Rodion Svetliçniy son buluşmamızda.

Buna karşın Abaza topluluğu da “Slovo” Sankt Petersburg Bilimsel Toplumsal Fonu ve yöneticisi Yelena Yüryevna Zaharova’ya yürekten şükranlarını sunmaktadır.