Abaza-Abhaz etnosu «Alashara» Yardımlaşma Uluslararası Birliği

GEÇMİŞİN ÇEKİMİ

Притяжение прошлого

Çerkessk Yayınevi’nde Oleg Etluhov’un yeni romanı “Çekim’in” tanıtımı yapıldı. O Moskova’da yayınlanmış ve Rusya ile Abhazya’daki geçmiş asrın başlangıcında olaylardan bahsediyor.

Son yıllarda sesli bir çıkış yapan yazarın bu artık dördüncü kitabıdır. İlki “Kanın Nidası” 2003 yılında yayınlanmış ve belgesel türünde olup, 1992-1993 yılları Abhazya Vatan Savaşı ile ilgiliydi. Daha geç Oleg Adıl-Gireyeviç sanatsal nesre geçiş yaparak her sene birer romanı yayınlanıyor: 2016 yılında “Topraktaki İzler”, 2017 yılında “Kahire Üzerindeki Yıldızlar” ve şimdi de “Aleksandr Nevskiy” adlı tarih ve edebiyat alanlarında ödüle aday olarak gösterilen yeni epik eser.

Bu üç roman edebiyat çevrelerin çok dikkatini çekti. Buna teyit olarak “Kahire’nin Üzerindeki Yıldızlar” ve “Çekim’” ile ilgili “Edebiyatın Günü” ve “Edebiyat Gazetesi’nde” yazılan genişçe eleştiri yazılara layik görülmelerini söylemek bile yeterlidir. Onların yazarı Nikolay Vladimiroviç Pereyaslov – şair, nesir yazarı, eleştirmen, tercüman, Rusya Yazarlar Birliği Yönetimi sekreteridir. Ayrıca, Oleg Etluhoyev’in eserlerine ile ilgili görüşlerini Leyla Abubekirovna Bekizova – eleştirmen-edebiyatçı, filoloji ilimleri doktoru, professör, akademisyen, Uluslararası Adıge (Çerkes) İlimler Akademisi başkan yardımcısı; Hizir Mahmudoviç Tahtamışev – RF Yazarlar Birliği üyesi, teknik ilimler doktoru, profesör; Larisa Kurmanbiyeva Şebzuhova – Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti halk şairi, Rusya Yazarlar Birliği Karaçay-Çerkes Bölgesel Şubesi edebiyat danışmanı gibi otoriter uzmanlar da belirtmişlerdir

Hemen belirtilmeli ki, ilk iki romanın editörlük düzeltmeleri yapılmadan yayınlandı ve ona Vladimir Pereyaslav üzülerek işaret ediyor. Eserlerin bu yönüne bir de Larisa Şebzuhova dikkatleri çekiyor: “Dil ve sanat araçlarının geliştirilmesi için yazarın tezgazında çok ince çalışmaların yapılması gereklidir”. Fakat yayın eseri incelerken, uzmanlar ilk başta onun içerik, fikir ve manevi özünden bahsediyorlar.

 “Kumdaki İzler” kitabını eğlence türü yazı olarak olarak okumak mümkün değildir – diyor Hizir Tahtamışev. – Eserin derin fikir ve çok çeşit konu ve hayat ve güncel yaşam sorunları ile düşüncelerle doyumluluğu okuru yazar ile birlikte bilinen, artık çoktan oturmuş gibi gelen konularla ilgili yeniden düşünmeye sevkediyor.”

Örnek olarak sadece “Oblomov” adlı tek romanının herkesin kabulüne sebep olduğu İ.A. Gonçarov’u göstererek, Hızır Tahtamışev şöyle bir iddiada bulunuyor: “Etluhov O.A.-G.’nin “Kumdaki İzler” adlı romanı aynı şekilde temel çalışma, sanat değeri yüksek eserdir ve yazara, Gonçarov örneğinde olduğu gibi, Rusya Edebiyatı klasikleri olma yönünden yolu doğrudan seriyor.”

 “Kahire Üzerindeki Yıldızlar” Edebiyat çevrlerini çok büyük etki altında bıraktı. Roman, Nikolay Pereyaslov’un kelimelerine söyleyecek olursak: “Sayfalarında 1768 yılında Mısır’ı Osmanlı İmperatörlüğü’nün etkisinden kurtaran ve sonra da 1770 yılında Mısır Sultan’ı ünvanını alan Abhaz kökenli mamlük olan mümtaz yönetici, savaşçı ve siyasetçi Büyük Ali-Bey’in hayatı ve şahsiyeti canlı olarak karşımıza çıkıyor.” Ünlü edebiyat eleştirmeni eseri ayrıntılı olarak inceliyor ve onu “askeri onur ve Öz Yurduna karşı dinmeyen sevginin kitabı”, “halk hikmeti ve ata sözlerin mecmuası” olarak adlandırıyor ve onda “eski zamanların hikmetinin belirdiği deyim, tümce ve ibarelerin sıkça karşımıza çıktığına” dikkatleri çekiyor.

Nikolay Pereyaslov “Kahire Üzerindeki Yıldızlar’ı” “kendi içerisinde tüm halkının talihini, bin yıllık derin kürtürünü ve en önemlisi – onun ruhunu ve benzersiz halk karakterini yansıtan” eserler sınıfına katıyor ve de kitabı Lev Tolstoy’un “Savaş ve Barış”, Mihail Şolohov’un “Sessiz Don”, Aleksey Tolstoy’un “İşkencelerde Gezinti”, Konstantin Simonov’un “Canlı ve Ölüler” adlı eserleriyle aynı sıraya koyuyor.

Larisa Şebzuhova “Kahire Üzerindeki Yıldızlar’ı” Vatana karşı sevginin herşeyi sindiren roman olarak adlandırıyor. “O. Etluhov’un romanını okuyan her birey, şüphesiz, Abaza (Apsuara) taşıyıcılarının terbiyesinin gücü, hikmeti ve derinliğine hayran kalacak ve bu öyle bir terbiye ki, bir sonraki nesillerde, yabancı topraklarda doğmuş olsa da, bu güçlü Ruh’un taşıyıcıları tarafından yetiştirilen çocukta da tam olarak teşekkül ediyor.” 

Şair “Kahire Üzerindeki Yıldızlar’ı” Abaza ve tüm Rusya Edebiyatında çok önemli olay olarak adlandırıyor. O şöyle söylüyor: “Romanlarla fakirleşen bir süreçte bu kadar büyük epik eserin ortaya çıkışı, herbir devrin güçlü sanatsal açılım yapabilecek kendi düşünürünü, yazarını ileri sürdüğünün göstergesidir.”

“Romanın yazarının hayatın anlamı, insanın yürüdüğü yolların aksilikleri, varolmanın sonsuz meseleleri hakkında fikirleri bu konularda bir kez dahi olsun düşünen kimse için yakın ve anlaşılabilirdir.

- Niçin yaşıyoruz?

- Nereye gidiyoruz?

Eseri okuduktan sonra herbir okurunda oluşan kendini duyma ve anlama isteği, onu dünya klasikleri ile ayrı sıraya koyuyor.”  diye, Leyla Bekizova kitap hakkında düşüncelerini bu şekilde belirtiyor. O, ayrıca “bu seviye ve bu içerikli eserin hazırlanmasıyla Oleg Etluhov geçmiş dönemin sessizleşen nabzının atışı ile günümüzün gerçeğini birleştirme şeklinde tarihi romana yeni şekli vermiş” olduğunu düşünüyor ve “Kahire Üzerindeki Yıldızlar” romanın Rusya’nın son zamanlardaki en güzel romanları arasında yerini alacağından emindir.    

Oleg Etluhov’un yeni eseri Kuzey Kafkasya’da Sivil Savaş’ın sona ermesi ile meydana gelen olayları yansıtıyor. Fakat, Nikolay Pereyaslov’un dikkatleri çektiğine göre romanın özü kimin haklı, kimin haksız olduğunu – “kırmızılar” mı, yoksa “beyazlar” mı, meydana çıkarmak değildir. O, “bu derin kitabın leytmotifi herbir insanın onurunu korumasıdır” diye yazıyor “Onur hayattan daha önemlidir” adlı makallede (LG No: 19, 16 mayıs 2018y.). Onur – Kafkasya’da çocuklara en küçük yaşlarda terbiye ile yerleştirilen, sonra da saçları ağarana kadar korunması gereken en önemli manevi bileşendir, çünkü onun lekelenmesi tüm sülaleleye leke düşmesi demektir.”

Edebiyat eleştirmeni, Oleg Etluhov ile Mihayıl Şolohov arasında paralelliğe işaret ediyor: “Çekim’in bir kısım motifleri Şolohov’un “Tihiy Don” adlı ünlü romanı ile benzerlik gösteriyor, çünkü onların her ikisi Rusya’nın Güneyi’nde sovyet yönetiminin yerine oturmasını ve yeni düzenin taraftarları ile karşıtları arasında mücadeleyi  konu ediniyor”. Ve “Etluhov’un “Seçim” kitabı sadece Abaza ve Abhazlar için yazılmış olmayıp, hızlıca ana dilleri ve geleneklerini unutuyor olan, konuşma ve edebiyatlarını yabancı kelimelerle dolduran ve bazen da öz alfabesini yabancı olan Latin ve diğer alfabe türleri ile değiştiren eski SSCB’de yaşayan herkes için yazılmıştır.” diye sonuca varıyor. Romanın adı tam olarak insanın kendi öz toprağına, kendi diline, kendi kültürüne çekimini ve bizim halkların tarihini kendinde koruduğu sonsuz hatırayı ifade ediyor. 

“Çekim” romanın tanıtımında konuşanlar, edebi çevrelerin ve federal yayın organların bu şekil ilgi göstermesi dahi Oleg Etluhov’un kitabının önemine şahitlik ettiğini belirttiler, çünkü Rusya’da çok fazla yayın bu şekilde ilgiyi çekmiyor. Cumhuriyet gazetelerinin baş editörleri Fardaus Kulova, Evgeniy Kratov, Albert Uzdenov, Altınay Atuova yazara ileriki hayatında başarılı çalışmaları dilediler.

Oleg Adıl-Gireyeviç’in kendisi tarihi olduğu gibi göstermek istediğini söyledi. “Bunu ne kadar başardığıma okurlar karar versin” diye ekledi ve faaliyeti organize edenlere teşekkür etti.