International Association for Assistance to the Abaza-Abkhazian ethnos «Alashara»

Мира Сахат-Гери-иҧҳа Тлиабичева. «…Алитературатә институт аҭалараз агәазыҳәара лымоуп»

Мира Сахат-Гериевна Тлябичева.  «…Желает поступить в Литературный институт»


Ари астатиа иацнаҵоит абаза поетцәа рлахьынҵаҿы алитературатә институт ароль иазку апубликациақәа рцикл.

Аҧхын 1961 ш. азы, М.Х. Чикатуев Алитературатә институт даналгоз аамҭазы, уахь дҭалеит М. С. Тлиабичева. Абазак москватәи иреиҳау аҵараиурҭа аанижьуан, даҽаӡәы, ари ажәлар ирхаҭарнаку уи ашәхымс лшьапы ахылгон… Зҿлымҳара аумҭар залшом аҭагылазаашьа, Мира Сахат-Гери-иҧҳа, Чикатуев, Горки ихьӡ зху аинститут дҭалаанӡа дызхысыз аҭоурых, ларгьы дахьахысыз: иара иеиҧш, ларгьы аул аҿы быжь-класск аныхлыркәша  диасуеит Черқьесск иҟаз аобласттә школ-интернат ахь (1957), абжьаратә ҵара дшалгаз ала аршаҳаҭга анлоу, дҭалеит Ҟарачы-Черқьестәи арҵаҩратә институт афилологиатә факультет (1960), актәи акурс ашьҭахь (1961) дҭалоит, лҵарагьы иацылҵоит Алитературатә институт аҟны…

Араҟагьы, Микаель Хаджи-иҧа иҟнеиҧш, аусқәа ус имариамхеит: азҵаара аӡбаразы иаҭаххеит арекомендациақәа реизгара. Актәи – «ашколтә» - ҟазшьарбага иҧшӡаны иҩны Мира-аҵаҩы даазырҧшуаз:  «4» - «5» ҳәа аҵара шылҵоз, аҵара бзианы иахьылҵоз азы арҵаҩратә еилазаара аҟнытә аҳамҭақәа шлоуаз: химиа дшазҿлымҳаз, аҭоурыхи алитературеи ркружокқәа русура дшалахәыз, аџьа абзиабара шлылоу, зыгәра гоу ҩызаны лхы шаалырҧшыз.

Аҩбатәи - «аџьатә» - ҟазшьарбага, аколнхара анапхгара илырҭаз аҟны хшыҩзышьҭра азун арҵаҩцәа рбригада аҟны Мира лусура, ақыҭанхамҩатә усурахь илымаз абзиабара ахьаарҧшу, ламысцқьала лус лазыҟазаара, уи иалҵшәаны азвено аарыхратә ҟаҵарба ду аанарҧшит: гьектарк аҟынтәи шә-центнерк аџьықәреи. Иазгәаҭан иара убас, Мира лхахьы, лҩызцәа рахь иаалырҧшуаз алеишәеи, адҵаҟаҵареи, активла ашкол азеиҧштә ҧсҭазаара алахәра, уи алагьы аҵаҩцәа зегьы раҳаҭыр лҽаҧсалтәит.

Ҟарачы-Черқьестәи арҵаҩратә институт аҟынтәи «Акомҿартә»  ҟазшьарбага Мира аттестат лнаҭеит активра аазырҧшуа акомҿар, акомҿартә комитет имҩаҧнаго ауснагӡатәқәа зегьы ирылахәу аӡәы лаҳасабала. «Ҳинститут астудентцәа-акомҿар рыбжьара аҩыза ТЛИАБИЧЕВА далукаауеит зҟазшьа ҭышәынтәалоу уаҩны. Аҩыза ТЛИАБИЧЕВА иааиҧмырҟьаӡакәа лполитикатә ҵарадырра аизырҳара даҿуп, аҵара бзиаӡаны илҵоит, лҩызцәа рыбжьара ҳаҭыр лықәуп, авба ҳәа акгьы лымам».

Аҧшьбатәи ахьыӡҳәа зегь реиҳа аҵакы аман, иаанарҧшуан апоетесса лырҿиаратә хаҭара:

«Тлиабичева Мира -  алитература қәыҧш абаҩхатәра злоу арҿиаҩцәа дыруаӡәкуп, раҧхьатәи абаза-ҭыҧҳа, апоезиеи апрозеи русхк аҟны зымчқәа ҧызшәо.

Аобласттә школ-интернат аҿы аабатәи акласс аҟны аҵара анылҵоз Мира аобласттә газеҭ «Коммунизм алашара» аредакциахь иналгеит лажәеинраала кьаҿқәа. Урҭ рызкын Аҧсадгьыл, лышкол гәакьа, аҵаҩцәа рыбригада аусура. Ахәыҷтәы лаф, ахәыҷы иаартра – урҭ зегь еинаалон ажәеинраалақәа рҿы. Аха урҭ ирыгын аҟазара. Алитература аусзуҩцәа лажәеинраалақәа ирыгыз-ирыбзаз ларҳәеит, илеилдыркааит. Аҭыҧҳа аиҳабацәа иларҳәоз ирласны ишьҭылкаауан. Аредакциахь дааицыҧхьаӡа иаалгон еиҳа-еиҳа еиӷьхоз ажәеинраалақәа. Урҭ иреиӷьыз кьыҧхьын агазеҭ аҟны. Абас иалагеит аҧхьаҩцәеи лареи реибадырра.

Лажәеинраалақәа агәылалеит алитературатә-сахьаркыратә еизгақәа  «Ааҧын ашәҭра» - 1958 шықәса,  «Ашьхақәа рымцабз» - 1959 шықәса, «Абазашҭа» - 1960 шықәса.

Тлиабичева Мира лажәеинраалақәа даҽакы иалаҩашьом. Уи лхатә ҩышьа лымоуп, илныруеит аҧсабара амаӡақәа, еснагь иалылкаауеит, иҳаралкуеит ауаҩы иҧшӡара, иџьа, ихшыҩ. Аҵыхәтәантәи аамҭазы ашәҟәыҩҩы лымчқәа ҧылшәоит апрозаҟны. Лара лажәабжь кьаҿқәа  «Тарелка»,  «Индиук», «Подруга у доски» егьырҭгьы инарҵауланы иаадырҧшуеит ахәыҷқәа рҧсихологиа, урҭ рыҧсҭазаара, рдунеи. Автор ааҧсара ҟамҵакәа дыҧшаауеит, иагьылҧыхьашәоит ахаҿсахьа ҿыцқәа, иманшәаланы лхы иалырхәоит лҩымҭақәа рҿы ажәлар рҟәыӷара.

Мира  Тлиабичева қәралагьы, лыҧсҭазааратә ҧышәа алагьы дқәыҧшуп, аха лҩымҭақәа уанрыҧхьо, иуныруеит лбаҩхатәра, абаза литературазы иҟалҵаша шырацәоу».

Иазгәаҳҭап, арецензиа шиҩыз ашәҟәыҩҩцәа реидгыла аобласттә ҟәша абазатә секциа анапхгаҩы Б. Ҭхаицухов, усҟан ипоет қәыҧшыз.

Аиҧш зеиҧшу адокументқәа рыбжьара хадара злоу акоуп апартиа аобласттә комитет СССР ашәҟәыҩҩцәа Реидгыла аусбарҭа амаӡаныҟәгаҩ К. А. Федини Алитературатә институт адиректор И. Г. Лаптеви рыхьӡала иҟанаҵаз ааҧхьара:

«КПСС Ҟарачы-Черқьестәи обком аҳәара ҟанаҵоит , А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт аҭаларҟны ацхыраара лышәҭарц ашьха-ҭыҧҳа Тлиабичева Мира Сахаҭ-Гери-иҧҳа. Лара раҧхьатәи ашьха-ҭыҧҳауп абжьаратә школ даналга ашьҭахь аобласттә газеҭи аизгақәеи рҟны злирикатә жәеинраалақәеи, зхәыҷтәы ажәабжьқәеи зкьыҧхьыз,  1957 шықәсазы.

Ҳазну аамҭазы Мира Тлиабичева аҵара лҵоит Ҟарачы-Черқьестәи арҵаҩратә институт аҟны. Лыҧсҭазаара алитературатә рҿиара иазылкырц агәаҳәара ду лымоуп, дҭаларц лҭахуп А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт.

Милаҭрацәала еилоу Ҟарачы-Черқьестәи аобласт Алитинститут аҟны ашьха-ҭыҧҳацәа рахьтә студенткгьы  дахьамам ҳасаб азуны, аҳәара ҟаҳҵоит аконкурс даламкәа Алитературатә институт ахь дшәыдышәкыларц 1961 шықәсазы». 

Ашәҟәы инапы аҵаиҩит КПСС Ҟарачы-Черқьестәи обком аҩбатәи амаӡаныҟәгаҩ Ш. Гошоков.

Арҭ аҟазшьарбагақәеи арекомендациақәеи ҭҵаауа, игәауҭоит шаҟа организациа алахәыз, аӡәызаҵәык ҵараиурҭак аҟынтәи даҽа ҵараиурҭак ахь ииагаразы! Иџьоушьоит еиуеиҧшымыз ауаа шазхиаз адгылара, ирылшоз зегьы аҟаҵара амилаҭтә литературазы акадрқәа разыҟаҵаразы. Ари афакт иарҵабыргуеит, асовет уаажәларра шаҟа зҿлымҳара арҭоз арегионалтә литература аҿиара азҵаара.