International Association for Assistance to the Abaza-Abkhazian ethnos «Alashara»

  • Home
  • International journal «Country of Abaza»
  • Алитературатә институт абаза жәларқәа рлахьынҵаҿы. Керим Леонид-иҧа Мхце: «Алитературатә институт ахь… гәык-ҧсыкала сгәы азыҳәон

Алитературатә институт абаза жәларқәа рлахьынҵаҿы. Керим Леонид-иҧа Мхце: «Алитературатә институт ахь… гәык-ҧсыкала сгәы азыҳәон

Литературный институт в судьбах абазинских писателей. Керим Леонидович Мхце: «В Литературный институт… я стремился всей душой»


Ацикл «Алитературатә институт абаза шәҟыҩҩцәа рлахьынҵаҿы» ахыркәшаратә статиақәа изкуп Керим Мхце 

  Керим Леонид-иҧа Алитературатә институт иалгаз абазақәа рахьтә ахҧатәи иакәын. Ҟарачы-Черқьестәи арҵаҩратә институт данызҭамла, аҧхын 1967 шықәсазы иара, мызқәак аус иуит Черқьесск ақалақь аҿы иҟаз Арезина-техникатә аалыҵқәа рзауад аҟны, анаҩс иҧхьеит аррахь.

Аррамаҵзура Керим ихигон даҧсаны, уи азы шаҳаҭра руеит асержант ихьӡ ихҵара, авзвод акомандаҟаҵаҩ ихаҭыҧуаҩ имаҵура, арота акомҿартә еиҿкаара амаӡаныҟәгаҩ, архәҭа акомҿартә комитет алахәылас дахьыҟаз. 1970 шықәса мшаҧымзазы иара ианашьан амедал «Арратә фырхаҵара».

Убри аамҭазы Керим иӡбеит дцарц Алитературатә институт адкыларатә комиссиахь. Иара апоет ихаҭа уи атәы абас игәалаиршәон:

«Сара акаҟны исықәҿиеит:  аррамаҵзура сахысуан Москватәи арратә округ аҟны, аҩбатәи ашықәс азы сара сиаргеит Москва ақалақь аҿы иҟаз архәҭахь. Сара ацәанырра сыман абраҟа џьара ишыҟаз гәык-ҧсыкала сҭаларц ахьысҭахыз Алитературатә институт. Архәҭа аҟынтәи уааҭыҵны атроллеибус, мамзаргьы аметро авагон унҭалан аинститут аҟынӡа унеиуа аҭагылазаашьа ахьыҟаз, сара сгәы шьҭнахуан. Убас арра ахыркәшамҭаз сыҽрымхны, сажәеинраалақәа аиҭага рыцны исыман сцеит Алитературатә институт арҿиаратә конкурс ахь. Уаҟа абри аҩыза асистема ыҟан: аҭаларатә ҧышәарақәа уҭиаанӡа, арҿиаратә конкурс уахысроуп, уи х-турк ыҟоуп. Акомиссиаҿы итәоуп еицырдыруа апоетцәа, ашәҟәыҩҩцәа, алитератураҭҵааҩцәа. Абри аконкурс иахысыз роуп аҧышәарақәа рахь инарышьҭуа. Сара санҭалоз ашықәсан, ҭыҧк аҟны 200 рзаҳал инеиҳаны иаларҵеит. Актәи атур ашьҭахь сара исарҳәеит аҧышәарақәа сҽырзыҟасҵаларц. Егьырҭ аҩ-туркгьы сырхысит. Ҧыҭрак ашьҭахь арра сахьахысуаз аҭыҧахь адырра нарышьҭит арҿиаратә конкурс сшахысыз азы. Уажәшьҭа аҧышәарақәа сҭиир акәын, акомандаҟаҵара, схымҩаҧгашьа бзиазы азин сырҭеит аҧышәарақәа рыҭира сҽаласырхәырц. Арота акомандаҟаҵаҩ аканцелиариа ацаҧхақәа сзаанижьуан, нас уахынла стәаны аҵара саҿын. Хышықәса ашкол ашьҭахь иухашҭуа рацәоуп. Усҟан ҳара иаҳҭиуан аҧышәарақәа хәба: аиҭаҳәаҩра, аурыс бызшәа, алитература, аҭоурых, аҳәаанырцәтәи абызшәақәа. Сара ламысцқьала сҽазыҟасҵон, раҧхьатәи ҧшь-ҧышәарак «ибзиаӡаны» ҳәа исҭиит. Сара ар рымаҭәа шысшәыз акәын аҧышәарақәа рахь сышцоз. Иаанхеит аҵыхәтәантәи – анемец бызшәа. Сара ашколтә программа аҵара салагеит, ус сгәы ҩбахо салагеит исылшома аҭира ҳәа. Аҧышәара аҟынӡа ҩба-хҧа мшы ракәын иаанхоз, сара акгьы сгәалашәом. Иааит аҧышәара амшгьы. Сара сыҩналеит. Аиҭагаразы атекст сырҭеит. Сара сахәаҧшуеит – акагьы сзеилкааӡом. Ажәар сырҭеит, стәоуп, сахәаҧшуеит… Аха санбанӡатәо. Нас исыҧхьеит. Стәан аҭак аҟаҵара салагеит, аха даара ибааҧсны.

Аҧышәара рыдыркылон ахаҵеи аҧҳәыси. Саналга, ахаҵа аҧҳәыс дналыхәаҧшын, «Фир» иҳәеит. Сара исхашҭит «фир» немец бызшәала «ҧшьба» шакәыз,  «ҩба» акәыз џьысшьан сцәышхеит. Аҧҳәыс аҭакс лхы лырҵысит: «Иа, иа», анаҩс аҧышәаратә бӷьыц ахарҭәаара далагеит. Сара сыҧсы ӡаны лкалам сахәаҧшуан. Ишызбоз «4» анылҵеит. Сара агәра сызгомызт: аҧхыӡ салазшәа…Сҩагылан ашәахь сҿынасхеит…

Анаҩс сара еилыскааит: арҭ ауаа зегь рзеиҧшны иҟамызт, дара ауаҩы ицхыраартә аҭагылазаашьа роур, уи аҩыза алшара раҩрыжьуамызт. Абасала сара исықәҿиеит»

Абасала, ирмаҭәа  ишәихаанӡа Керим А. М. Горки ихьӡ зху Алитературатә институт дастудентхеит. Аинститут ахь дшахыҧхьаӡалоу азы адҵа ҭыҵит ҧыҭрак ашьҭахь: «Арҿиаратә конкурси аҭаларатә ҧышәарақәеи рылҵшәақәа шьаҭас иҟаҵаны, 1970 шықәса  цәыббра  1 инаркны, 1-тәи акурс ҽынлатәи аҟәша иахыҧхьаӡалазарц анаҩстәи аҩызцәа: Апоезиа – 10. Мхце Керим Леонид-иҧа.

АҴАҴӶӘЫ: Алитературатә институт адкыларатә комиссиа аӡбамҭа, нанҳәа 11  1970 ш».

Аҭаларатә ҧышәарақәа рхыркәшареи аррамаҵзура алгареи еиқәшәеит, Керимгьы игәы рҭынчны аҩныҟа дцеит, иаанхаз аҧхынра мшқәа аул аҿы ихигеит, аҵарашықәс ианалага Москваҟа дхынҳәит студентк иаҳасабала.